Maatschappijkunde

6. Kenmerken van een parlementaire democratie

Gegeven door:
Jamie Hexspoor
Beschrijving Begrippen

Leuk dat je kijkt naar deze uitlegvideo voor maatschappijkunde. Inmiddels ben je wellicht bekend met de parlementaire democratie. Eerder is dit begrip al aan bod gekomen. We gaan nu kijken naar de kenmerken hiervan. Een aantal dingen ken je misschien al, andere informatie zal nieuw zijn.

Er zijn nog geen begrippen voor deze video.
A1. Politiek en beleid

Samenvatting voor maatschappijkunde - Kenmerken van een parlementaire democratie


De kenmerken die ons systeem vormgeven

  • Volksvertegenwoordigers: We kiezen personen om ons te vertegenwoordigen in het parlement, de plaats waar belangrijke beslissingen worden genomen.
  • Democratische besluitvorming: Beslissingen worden genomen op basis van de meerderheid van stemmen, maar er wordt ook geluisterd naar minderheden.
  • Vrije verkiezingen: We hebben het recht om vrij en anoniem te stemmen op onze volksvertegenwoordigers.
  • De grondwet: Alles is vastgelegd in de grondwet, een document dat onze rechten en regels bevat.
  • Trias politicas: De macht is verdeeld in drie takken: de wetgevende macht (wetten maken), de uitvoerende macht (wetten uitvoeren), en de rechterlijke macht (recht spreken). We komen hier zometeen wat uitgebreider op terug.
  • Grondrechten: We hebben rechten, zoals vrijheid van meningsuiting en privacy, die zijn vastgelegd in de grondrechten.
  • Iedereen is gelijk: Discriminatie is niet toegestaan. Voor de wet zijn we allemaal gelijk.


Hoe worden leiders gekozen?

Om de paar jaar zijn er verkiezingen op verschillende niveaus: nationaal, provinciaal en gemeentelijk. Tijdens deze verkiezingen kiezen we volksvertegenwoordigers die beslissingen namens ons zullen nemen.


Hoe wordt de regering gevormd?

Na de verkiezingen moeten de gekozen partijen samenwerken om een regering te vormen. Dit is belangrijk omdat zelden een enkele partij genoeg stemmen heeft om alleen te regeren. Ze stellen een regeerakkoord op om hun plannen te delen.


Hoe worden wetten gemaakt en goedgekeurd?

Wetten beginnen in de Tweede Kamer, waar volksvertegenwoordigers ze bespreken en stemmen. Het idee is om de wil van het volk te vertegenwoordigen. Als de Tweede Kamer akkoord gaat, gaat het naar de Eerste Kamer voor verdere evaluatie en stemming. Als beide kamers instemmen, wordt de wet ondertekend door ministers en de koning voordat het een wet wordt.


Prinsjesdag

Een belangrijk feest dat elk jaar plaatsvindt, is Prinsjesdag. Tijdens Prinsjesdag vertelt de regering over hun plannen en hoeveel geld ze willen gebruiken voor het volgende jaar. Het parlement kijkt goed naar wat de regering doet, en dit heet ministeriële verantwoordelijkheid.


Checks and balances

In onze Nederlandse parlementaire democratie draait alles om het handhaven van evenwicht en controle, en dat gebeurt door middel van wat we "checks and balances" noemen. Dit principe zorgt ervoor dat geen enkele tak van de overheid te veel macht kan uitoefenen en beslissingen kan nemen zonder toezicht. Laten we dit principe eens grondig bekijken.


De drie machten

Ons politieke systeem is gebaseerd op de scheiding der machten, ook wel bekend als de trias politica's. Deze drie machten zijn: 

  1. Wetgevende macht: Dit is de macht om wetten te maken, dat wordt uitgeoefend door het parlement, dat bestaat uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. Hier worden nieuwe wetten besproken, beoordeeld en gestemd.
  2. Uitvoerende macht: De uitvoerende macht is verantwoordelijk voor het uitvoeren van de wetten. Deze macht wordt geleid door de regering, met aan het hoofd de minister-president. Zij zorgen ervoor dat de wetten worden geïmplementeerd en dat het land wordt bestuurd.
  3. Rechterlijke macht: Dit is de macht van de rechtbanken en rechters. Zij beoordelen of wetten worden nageleefd en of ze in overeenstemming zijn met de grondwet. Tevens spreken ze recht in geschillen tussen burgers en de overheid.


Waarom zijn checks and balances belangrijk?

Checks and balances zijn van cruciaal belang omdat ze voorkomen dat een enkele tak van de overheid te veel macht krijgt. Ze waarborgen ook dat beslissingen eerlijk en in overeenstemming met de grondwet worden genomen. Het beschermt de rechten en vrijheden van de burgers tegen willekeurige overheidsmaatregelen. Dus, checks and balances vormen het fundament van onze parlementaire democratie en zorgen ervoor dat de macht altijd in evenwicht blijft en ten dienste staat van het volk.


Hoe de democratie werkt

Een aantal begrippen die een grote rol in het proces voor de Nederlandse parlementaire democratie zijn: verkiezingen, coalitievorming, wetgeving, controle en Prinsjesdag. 


Legaliteitsbeginsel

Het legaliteitsbeginsel is een belangrijk principe in ons land dat ervoor zorgt dat de overheid eerlijk en volgens de regels handelt. Dit betekent dat de overheid alleen dingen mag doen die in de wet staan. Hier zijn enkele belangrijke punten om te begrijpen:


  • Handelen volgens de wet: Het legaliteitsbeginsel zorgt ervoor dat de overheid zich aan de wet moet houden bij het nemen van beslissingen en het uitvoeren van beleid. Ze kan niet zomaar willekeurige beslissingen nemen.
  • Bescherming van rechten: Dit beginsel is essentieel om de rechten van mensen te beschermen. Als de overheid zich niet aan de wet houdt, kunnen de rechten van burgers in gevaar komen.
  • Verantwoording afleggen: Het legaliteitsbeginsel dwingt de overheid om verantwoording af te leggen voor haar acties. Dit betekent dat ze moet uitleggen waarom ze bepaalde beslissingen heeft genomen en waarom ze zich aan de wet heeft gehouden.
  • Rechtszekerheid: Het geeft mensen zekerheid, omdat ze weten dat de overheid zich aan de regels moet houden. Ze kunnen erop vertrouwen dat de overheid niet zomaar iets kan doen wat in strijd is met de wet.


Dus, het legaliteitsbeginsel zorgt ervoor dat iedereen, inclusief de overheid, zich aan de regels moet houden. Met andere woorden, de overheid mag alleen handelen binnen de grenzen van de wet en moet zich aan de wet houden bij het nemen van beslissingen en het uitvoeren van beleid. Dit beginsel zorgt voor rechtszekerheid en beperkt de willekeurige uitoefening van overheidsmacht. Het beschermt onze rechten en zorgt voor eerlijkheid en rechtvaardigheid in ons land. Het is een fundamenteel principe van onze democratie.


Tips

We hebben net gesproken over de 7 dingen die horen bij een land met een parlementaire democratie. Begrijp je hoe deze dingen met elkaar te maken hebben? Het kan handig zijn om alle ideeën op te schrijven en in een tekening te zetten. Zo kun je niet alleen de dingen opnoemen, maar ook begrijpen hoe ze samenwerken. Bekijk ook onze andere video's voor maatschappijkunde!