Maatschappijkunde

19. Straffen en maatregelen

Gegeven door:
Jamie Hexspoor
Beschrijving Begrippen

Hoi! In deze video voor maatschappijkunde gaan we kijken naar straffen en maatregelen. Wat voor soort straffen en maatregelen zijn er, en wat is het doel van straffen en maatregelen? Dat en meer leer je hier.

Bijkomende straf

Naast je hoofdstraf er van de rechter nog een straf bij krijgen

Criminaliteit

Alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld

Hoofdstraf

Alle straffen die uitsluitend of in de eerste plaats zijn opgelegd

Proeftijd

De periode waarin je je moet houden aan opgelegde voorwaarden om ervoor te zorgen dat de voorwaardelijke straf niet uitgevoerd hoeft te worden

TBS

Staat voor terbeschikkingstelling. Tbs kan worden opgelegd bij een ernstig misdrijf, een psychische stoornis en gevaar voor herhaling

Voorwaardelijk

Een veroordeling waarbij de rechter bepaalt dat de opgelegde straf gedurende een proefperiode, de proeftijd, geheel of gedeeltelijk niet uitgevoerd hoeft te worden als de verdachte zich houdt aan de hem gestelde voorwaarden

B1. Criminaliteit en rechtsstaat

Samenvatting voor maatschappijkunde - Straffen en maatregelen


Soorten straffen en maatregelen

In de wet zijn verschillende sancties vastgelegd om wangedrag aan te pakken. Deze sancties kunnen gecombineerd worden en vallen in drie categorieën: hoofdstraffen, bijkomende straffen en maatregelen.


Hoofdstraffen

Hoofdstraffen zijn de belangrijkste straffen en omvatten:

  • Taakstraf/werkstraf: Het verrichten van onbetaald werk voor de samenleving als boetedoening.
  • Gevangenisstraf: Het opsluiten van de veroordeelde in een gevangenis.
  • Geldboete: Het betalen van een geldbedrag als straf.
  • Hechtenis: Een kortdurende vrijheidsstraf.


Bijkomende straffen

Bijkomende straffen hebben meestal te maken met het gepleegde misdrijf. Ze kunnen samen met hoofdstraffen of andere bijkomende straffen of op zichzelf staand worden opgelegd. Voorbeelden van bijkomende straffen zijn onder andere het openbaar maken van de uitspraak (met vermelding van de naam) en het ontnemen van bepaalde rechten, zoals het rijbewijs.


Maatregelen

Maatregelen zijn voornamelijk gericht op herstel of op de bescherming van de samenleving of de dader zelf, zoals bij ontoerekeningsvatbaarheid als iemand geestelijke gezondheidsproblemen heeft. Voorbeelden van maatregelen zijn het in beslag nemen van goederen of winsten die zijn verkregen door misdrijven, het betalen van schadevergoeding aan het slachtoffer en TBS (terbeschikkingstelling), een behandeling voor mensen met psychiatrische ziektes of stoornissen.


Voorwaardelijke straf

De rechter kan ook een voorwaardelijke straf opleggen, zoals een voorwaardelijke geldboete of vrijheidsstraf. In dit geval wordt de straf niet onmiddellijk uitgevoerd, maar krijgt de veroordeelde een proeftijd. Als de veroordeelde binnen de proeftijd opnieuw een strafbaar feit begaat, wordt de voorwaardelijke straf alsnog uitgevoerd.


Doel van straffen en maatregelen

Straffen en maatregelen zijn er niet voor niks, ze hebben een bepaald doel. Laten we eens kijken welke doelen straffen en maatregelen hebben. Wanneer de rechtbank een straf of maatregel oplegt, kan dit om verschillende redenen zijn:


  • Vergelding (wraak): Het toebrengen van opzettelijk en gerechtvaardigd leed als een reactie op onrecht of schade, vaak om het slachtoffer of het publiek tevreden te stellen.
  • Preventie (afschrikking): Het ontmoedigen van anderen om vergelijkbare misdaden te plegen en het voorkomen van herhaling van strafbare feiten.
  • Bescherming van de samenleving en burgers: Het waarborgen van de veiligheid van de maatschappij door gevaarlijke daders uit de samenleving te houden.
  • Handhaving van de rechtsorde: Voorkomen dat mensen zelf wraak nemen op misdaden en het handhaven van een geordende samenleving.
  • Resocialisatie (heropvoeding): Het voorbereiden van veroordeelden op een succesvolle terugkeer in de maatschappij door middel van rehabilitatie en gedragsverandering.
  • Genoegdoening: Het slachtoffer tevreden stellen door de dader verantwoordelijk te houden voor hun daden.


In het verleden lag de nadruk meer op vergelding, wraak en afschrikking als strafdoelen.