Natuurkunde

3. Straling en gezondheid

Gegeven door:
Emiel Woutersen
Beschrijving Begrippen Examenvragen

In deze video met uitleg voor natuurkunde gaan we verder met het onderwerp waar de in vorige video's al mee begonnen zijn, namelijk straling. We zullen nu specifiek gaan kijken naar wat de gevolgen zijn van straling en hoe dit in de medische wereld gebruikt wordt. Gebruik deze uitleg om je voor te bereiden op toetsen en het eindexamen!

Alfastraling (α-straling)

Bestaat uit heliumkernen. Heeft een groot ioniserend vermogen, maar een klein doordringend vermogen en geringe dracht

Bètastraling (β-straling)

Bestaat uit elektronen. Gemiddeld doordringend en ioniserend vermogen en een vrij grote dracht

DNA

Afkorting van Desoxyribo-Nucleic-Acid. Het DNA bevat de erfelijke informatie van een organisme

Dosis (D)

De hoeveelheid energie die een ioniserende straling afgeeft aan een materie, wordt de dosis genoemd. D=E/m , met D in Gray, E energie in Joule en m de massa in kg

Dosisequivalent

Blootstelling aan ioniserende straling door bestraling of besmetting is altijd schadelijk. Het wordt uitgedrukt in dosisequivalent. Deze hangt af van de geabsorbeerde stralingsenergie, de lichaamsmassa en de soort straling: H= wR· Eabs/m, H= dosisequivalent (Sv), wR= weegfactor, Eabs= geabsorbeerde energie (J), m= massa (kg)

Dracht

Per ionisatie gaat er 10 eV (elektronvolt) verloren. Omdat energie dus gebruikt wordt, zal de energie na een tijdje op raken. Hierdoor is er een maximale indring-diepte. Deze is afhankelijk van het materiaal

Energie

Een fysische grootheid die uitdrukt in hoeverre een systeem arbeid kan verrichten of warmte kan produceren. De eenheid van energie is joule

Gammastraling (γ-straling)

Bestaat uit fotonen. Zeer klein ioniserend vermogen, zeer groot doordringend vermogen en een grote dracht

Mutatie

Een verandering in genetisch materiaal, waarbij het genotype wordt veranderd

Radioactiviteit

Het verval van onstabiele isotopen waarbij ioniserende straling vrijkomt

Röntgenstraling

Straling die vanuit het heelal niet door de dampkring heen komt (BINAS tabel 30E)

Cassie, een acht jaar oude hond met een tumor in een bot, is onlangs als eerste hond ter wereld succesvol behandeld met samarium-153. 

Samarium hecht zich beter aan geïnfecteerd botweefsel dan aan gezond botweefsel. Daarom kan er tijdens de behandeling ook een scan gemaakt worden van de hond waarin zieke botdelen als lichte vlekken te zien zijn. 

Welk soort straling wordt gebruikt om een scan te maken en van welke eigenschap van die straling wordt dan gebruikgemaakt? 

A - β− -straling, want deze straling heeft een klein doordringend vermogen 

B - β− -straling, want deze straling heeft een groot doordringend vermogen 

C - γ-straling, want deze straling heeft een klein doordringend vermogen 

D - γ-straling, want deze straling heeft een groot doordringend vermogen

A1: Trillingen en golven

A2: Medische beeldvorming