Maatschappijkunde

8. Parlementaire democratie in een rechtsstaat

Gegeven door:
Jamie Hexspoor
Beschrijving Begrippen

Welkom! In deze video met uitleg voor maatschappijkunde gaan we het hebben over de parlementaire democratie in een rechtsstaat.

Constitutionele monarchie

De rol van het staatshoofd is vastgelegd in de grondwet

Democratie

Een staatsvorm waarbij het volk regeert. Het volk regeert door middel van een volksvertegenwoordiging/parlement

Parlementaire democratie

Een parlementaire democratie is een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid

A1. Politiek en beleid

Samenvatting voor maatschappijkunde - Parlementaire democratie in een rechtsstaat


Nederlandse rechtsstaat

In Nederland hebben we een koning. Hij is ons staatshoofd vanwege erfelijke opvolging, niet omdat we hem hebben gekozen. Deze koning maakt deel uit van de regering, maar hier is het cruciale aspect: hij bezit eigenlijk geen politieke macht. Dit betekent dat hij niet persoonlijk de regels opstelt of beslissingen neemt over wat er in ons land gebeurt.


Republiek

Sommige mensen in Nederland willen geen koning meer. Ze verlangen naar een republiek, waarin ze het staatshoofd zelf kiezen, bijvoorbeeld een president. In een republiek hebben burgers de macht om hun staatshoofd te kiezen via verkiezingen. Dit verschilt van een koninkrijk, waar het staatshoofd wordt geboren in een koninklijke familie. Daarom wordt er gediscussieerd over de rol van de koning in ons land. Sommigen willen vasthouden aan de koning, terwijl anderen liever een republiek zien waarin we onze eigen leider kiezen.


Constitutionele monarchie

Nederland heeft een grondwet, ook wel een constitutie genoemd. Zoals je weet, hebben we in Nederland een koning, oftewel een monarch. Als je deze twee begrippen combineert, krijg je een constitutionele monarchie.


Staatshoofd

De koning of monarch wordt ook wel een staatshoofd genoemd, wat betekent dat hij aan het hoofd van de staat staat en de leider van ons land is. De positie van de koning is vastgelegd in de grondwet, waardoor de macht van de koning beperkt wordt door deze grondwet. Zelfs de koning moet dus rekening houden met bepaalde beperkingen.


De koning

De koning heeft een bijzondere status; hij kan niet worden gestraft voor wat de regering doet. Zoals je waarschijnlijk weet, hebben wij in Nederland een parlementaire democratie. Daardoor zijn de ministers verantwoordelijk voor de daden en uitspraken van de koning, wat ook wel ministeriële verantwoordelijkheid wordt genoemd. De koning is dus het gezicht, maar ministers dragen de verantwoordelijkheid voor alles wat hij zegt of doet. De ministers geven de koning aanwijzingen over wat hij in het openbaar moet zeggen en doen. Dus, in feite voert de koning uit wat de ministers hem vertellen. 


Ministers

De Nederlandse regering bestaat uit de koning en de ministers. Ministers zijn een soort leiders van afdelingen van de regering. Ministers zijn verantwoordelijk voor de acties van henzelf en hun afdelingen. Ministers instrueren ambtenaren over wat er moet gebeuren op hun afdelingen. De regering stelt plannen op en doet voorstellen voor nieuwe regels (wetten) en geeft aan hoe ze geld willen besteden (begroting). Ze zorgen er ook voor dat die plannen worden uitgevoerd.


Wat voor taken/rollen heeft de koning?

Naast de officiële taken die de koning heeft als hoofd van de regering, heeft hij ook andere belangrijke rollen:

  • De koning zet zijn handtekening onder wetten en Koninklijke besluiten. Hiermee geeft hij officiële goedkeuring aan nieuwe wetten en besluiten van de regering.
  • Hij beëdigt ministers, staatssecretarissen en andere hoge functionarissen. Dit is een plechtige belofte waarin zij verklaren dat ze hun taken eerlijk en volgens de wet zullen uitvoeren.
  • Op de derde dinsdag van september spreekt de koning de Troonrede uit. Tijdens deze toespraak worden de plannen en doelen van de regering voor het komende jaar onthuld. Dit is een belangrijk moment in de politiek.
  • De koning heeft een samenbindende rol, wat betekent dat hij probeert mensen en partijen in het land te verenigen en samen te brengen.
  • De koning vertegenwoordigt het land bij officiële gelegenheden, zowel binnen als buiten Nederland. Hij is als het ware het gezicht van ons land. De koning moedigt mensen aan en kan steun bieden bij speciale gebeurtenissen, zoals nationale vieringen of rampen. Dus, naast zijn formele verantwoordelijkheden, heeft de koning ook een belangrijke rol in het verenigen en vertegenwoordigen van het land.