Maatschappijkunde

1. Hoe ons land bestuurd wordt

Gegeven door:
Jamie Hexspoor
Beschrijving Begrippen

In deze video met uitleg voor maatschappijleer beginnen we met de basis. Hoe wordt ons land nu eigenlijk bestuurd? Wie is verantwoordelijk voor wat? Dat gaan we in deze video uitzoeken.

Eerste Kamer

Vormt samen met de Tweede Kamer de Nederlandse Staten-Generaal. De Kamer heeft 75 zetels. De leden worden voor vier jaar gekozen door de leden van de Provinciale Staten van alle provincies en door de leden van de Kiescolleges voor de Eerste Kamer

Grondwet

Een wet waarin beschreven staat hoe het land bestuurd wordt en welke rechten het volk heeft. Dit is de belangrijkste Nederlandse wet

Kiesrecht

Het recht om te mogen stemmen bij verkiezingen

Motie van wantrouwen

Als een meerderheid van het parlement voor deze motie stemt, betekent dit dat ze geen vertrouwen meer hebben in de persoon of de regering. Dit kan leiden tot het aftreden van de minister, staatssecretaris of het hele kabinet

Tweede Kamer

Vormt samen met de Eerste Kamer de Nederlandse Staten-Generaal, de landelijke volksvertegenwoordiging voor Nederland. De leden van de Tweede Kamer worden uiterlijk eens in de vier jaar gekozen door de kiesgerechtigde Nederlandse bevolking

A1. Politiek en beleid

Samenvatting voor maatschappijkunde - Hoe ons land bestuurd wordt


Systeem

Stel je voor dat er in ons land een grote groep mensen is. Iedereen wil dat alles goed geregeld is in ons land. Maar omdat er zoveel verschillende meningen en ideeën zijn, kunnen we niet allemaal tegelijk beslissingen nemen. Daarom hebben we een systeem bedacht.


Vertegenwoordigers

In Nederland kiezen we vertegenwoordigers, dat zijn mensen die we kiezen om namens ons beslissingen te nemen. We noemen hen volksvertegenwoordigers. Zij zitten in wat we het parlement noemen.


Het parlement

Het parlement, waar onze vertegenwoordigers zitten, is verantwoordelijk voor het goedkeuren van nieuwe wetten. Stel je voor dat er een idee is om iets te veranderen in ons land, zoals nieuwe regels voor verkeer. Voordat die regels van kracht worden, moeten onze vertegenwoordigers erover stemmen. Als de meerderheid 'ja' zegt, dan wordt het een wet. Stel je dit voor als een grote vergadering van volksvertegenwoordigers. De overheid heeft mensen nodig om beslissingen te nemen. Deze speciale mensen noemen we volksvertegenwoordigers. Zij zijn eigenlijk de stem van alle mensen in ons land.


We noemen dit het parlement. In Nederland hebben we eigenlijk twee kamers in ons parlement: de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. Deze kamers zijn als twee groepen mensen die samenwerken om belangrijke beslissingen te nemen. 


Het laatste woord

In Nederland heeft het parlement het laatste woord. Ze beslissen niet alleen of nieuwe regels (wetsvoorstellen) worden goedgekeurd, maar hebben ook de macht om te bepalen of ze nog vertrouwen hebben in ministers, staatssecretarissen, of zelfs de hele regering.


Als het parlement ernstig ontevreden is over het gedrag of de prestaties van een minister, staatssecretaris, of het hele kabinet, kunnen ze een speciale stemming houden, genaamd een "motie van wantrouwen." Als een meerderheid van het parlement voor deze motie stemt, betekent dit dat ze geen vertrouwen meer hebben in de persoon of de regering. Dit kan leiden tot het aftreden van de minister, staatssecretaris of het hele kabinet. Met andere woorden, het parlement heeft de macht om de regering ter verantwoording te roepen en ervoor te zorgen dat ze hun werk op een verantwoordelijke manier doen. Dit is een essentieel aspect van de Nederlandse parlementaire democratie.


Verkiezingen

Tijdens verkiezingen mogen we allemaal stemmen op de vertegenwoordigers die we het beste vinden. En niemand mag weten op wie we stemmen, dat houden we geheim. Verkiezingen worden dus anoniem gehouden. Als er een beslissing wordt genomen, gebeurt dat meestal omdat de meerderheid dat wil. Maar we moeten ook luisteren naar mensen met een andere mening, dat noemen we minderheden. Iedereen heeft rechten, en die moeten we respecteren.


Verschillende kiesrechten

We hebben het recht om te stemmen (actief kiesrecht), wat betekent dat we mogen kiezen wie ons land bestuurt. En sommigen van ons kunnen zelfs gekozen worden als vertegenwoordiger (passief kiesrecht). Belangrijk is dat iedereen die oud genoeg is, mag stemmen. Dat heet algemeen kiesrecht. Dus, als je volwassen bent, mag je je stem laten horen en stemmen op een politieke partij.


Politieke partijen

Politieke partijen zijn organisaties die zich bezighouden met het organiseren van de samenleving als geheel. Ze nemen deel aan verkiezingen en streven ernaar politieke macht te verkrijgen om hun doelen te bereiken. Een van hun belangrijkste taken is het opstellen van partij- en verkiezingsprogramma's om hun ideeën aan het publiek te presenteren. Bovendien wegen politieke partijen verschillende belangen tegen elkaar af. Hun invloed varieert en hangt onder andere af van hun betrokkenheid bij het dagelijks bestuur. Wanneer ze deelnemen aan de regering, worden ze coalitiepartijen genoemd en dragen ze medeverantwoordelijkheid voor het regeringsbeleid. Als ze niet deelnemen, worden ze oppositiepartijen genoemd.


Ambtenaren

Ambtenaren zijn mensen die voor de overheid werken, waaronder beleidsmakers, leraren, politieagenten en defensiepersoneel. Ze vallen onder de politieke verantwoordelijkheid van het huidige bestuur, maar behouden vaak hun posities, zelfs nadat er verkiezingen zijn geweest en het bestuur is veranderd.


Beleidsambtenaren hebben een grote invloed op het maken en uitvoeren van beslissingen om verschillende redenen:

  • Ze beschikken vaak over gespecialiseerde kennis.
  • Ze spelen een belangrijke rol bij het voorbereiden van wetsvoorstellen.
  • Ze hebben een grote betrokkenheid bij het uitvoeren van wet- en regelgeving.


Het kiesstelsel

In ons land hebben we twee belangrijke manieren om onze vertegenwoordigers te kiezen, en dat noemen we het kiesstelsel. Dit is een belangrijk onderwerp voor je examen, dus let goed op.


Evenredige vertegenwoordiging

Het eerste kiesstelsel dat we hebben, heet evenredige vertegenwoordiging. Dit betekent dat elke stem telt, en we streven ernaar om ervoor te zorgen dat de verdeling van zetels in de volksvertegenwoordiging eerlijk is. Dus, als een partij bijvoorbeeld 5% van alle stemmen krijgt, zouden ze ongeveer 5% van de zetels moeten krijgen. Zelfs kleinere partijen hebben een kans om één of meer zetels te behalen. Maar er is een twist - dit systeem moedigt samenwerking tussen partijen aan, omdat geen enkele partij meestal genoeg zetels wint om alleen te regeren.


Meerderheidsstelsel

Nu, het andere kiesstelsel dat we hebben, is het meerderheidsstelsel. Hier draait het allemaal om de meerderheid behalen in bepaalde gebieden. Als een partij in alle gebieden van het land de meerderheid van de stemmen krijgt, wint die partij alle zetels. Dit systeem leidt meestal tot slechts twee of drie grote partijen, en na verkiezingen heeft één partij vaak de meerderheid. Dus, dat zijn onze twee kiesstelsels in Nederland: een evenredige vertegenwoordiging, waarbij elke stem telt en samenwerking belangrijk is, en het meerderheidsstelsel, waarbij één partij meestal de overhand heeft.


Wetten

Nu zijn er regels die bepalen wie welke macht heeft, en die regels staan in wetten. De belangrijkste wet is de Grondwet. Deze wet vertelt ons wat de regels zijn voor ons land. Het mooie is dat dezelfde regels en principes gelden voor de regering en bestuurders op lokaal en provinciaal niveau. Dus, waar je ook woont in ons land, deze regels blijven hetzelfde. De belangrijkste regels en principes van ons land staan dus in de Grondwet. Dit is het belangrijkste boek met regels voor Nederland.

Er zijn inmiddels al een aantal belangrijke begrippen voorbij gekomen. We gaan nu wat dieper in op deze begrippen om ervoor te zorgen dat jij de stof goed onder de knie krijgt.


Kabinet

Je hebt nu ook een aantal keer het kabinet voorbij horen komen. Wat is dit nu eigenlijk? Zojuist hebben we het over het parlement gehad. Binnen dit parlement hebben we nog een bijzondere groep mensen. We noemen ze het kabinet. Het kabinet, bestaande uit ministers, zorgt ervoor dat regels worden nageleefd en dat alles in ons land soepel verloopt. Het zijn de belangrijkste mensen die ons land besturen. De leider van het kabinet is de minister-president. De rest van het kabinet zijn ministers die elk verantwoordelijk zijn voor specifieke zaken, zoals onderwijs of gezondheid.


Korte samenvatting

Dus, wat heb je geleerd? Onze overheid werkt eigenlijk als een groot team dat beslissingen neemt voor ons land, Nederland. We hebben het recht om te kiezen wie ons land bestuurt, en dat doen we op een eerlijke en geheime manier. We kiezen volksvertegenwoordigers, zij komen samen in het parlement en maken nieuwe regels. Het kabinet zorgt ervoor dat deze regels worden uitgevoerd. En het beste is dat we allemaal mogen stemmen en onze mening laten horen. Dat is wat we noemen een parlementaire democratie, en het maakt ons land speciaal. In een andere video gaan we nog dieper in op de parlementaire democratie.